interview Saskia Wieringa - Gay Krant, februari 2008: 'Ze vindt mij haar gift van Allah'

'Ze vindt mij haar gift van Allah'

Schrijfster Saskia Wieringa behandelt in haar pas verschenen boek Het Krokodillengat meer onderwerpen dan alleen het onderdrukken van de vrouwenbewegingen in Indonesië. Homoseksualiteit, religie, geweld, onderdrukking, spiritualiteit, communisme, liefde: het komt allemaal aan bod. "Ik ben er zelf nog van onder de indruk", vertelt ze.

Tekst: Noelia Romero Cabrera
Foto: IIAV

Via hoofdpersonage Tommy, een Nederlandse onderzoeksjournaliste, vertelt Wieringa de 'waarheid over Indonesië'. Over de vrouwenbewegingen die sinds de val van Soekarno stevig onderdrukt en zwartgemaakt zijn, om maar niet te spreken over de verdwijningen en martelingen van diezelfde vrouwen. "Het was gewoon een verhaal dat ik moest vertellen. Het was niet van 'laat ik dit maar eens gaan doen'. Het verhaal koos mij, niet andersom", vertelt Wieringa. Volgens de schrijfster - en docent geschiedenis aan de Universiteit van Indonesië - staat er in Het Krokodillengat meer waarheid dan in de geschiedenis die de Indonesiërs uit hun schoolboeken Ieren.

Het was moeilijk om aan informatie te komen voor haar boek. "Ik voelde me echt een detective, het was puzzelen", zegt ze. "Dat het zo moeilijk kon zijn, kon ik niet bedenken. Dat de brainwashing van die vrouwen zó ver was doorgevoerd." Ze deed officieel onderzoek naar de vrouwenbewegingen in Indonesië maar onderzocht er tegelijkertijd ook het bestaan van lesbische groepen en het communisme. Dat was gevaarlijk - ze liep het risico vermoord te worden - en vanaf 1986 mocht ze Indonesië niet meer in. "Het is geen vrolijk verhaal. Ik heb een keer een doodsbedreiging gehad, hier in Nederland." In haar boek heeft ze geprobeerd zoveel mogelijk van die sfeer duidelijk te maken. "Die lagen van stilte, dat zwijgen. Dat wilde ik weergeven. Die sfeer van verdwijningen, de onvoorspelbaarheid, de onverschilligheid, de totale willekeur."

Wieringa heeft enthousiaste reacties gehad op haar debuutroman. Een van de vrouwen uit de beweging die een rol speelt in het verhaal, zei haar dat ze de communistische vrouwen hun trots had teruggegeven. Een ander vertelde dat ze nu kon sterven in de wetenschap dat haar lijden niet voor niets was geweest. "De meesten vinden het vooral onthutsend en ontroerend. Ze zijn verrast door het literaire gehalte, wat ik een groot compliment vind", vertelt ze. Eerder schreef ze enkel wetenschappelijke stukken, afgezien van haar gebundelde reisverhalen in Uw Toegenegen Dora (1987). "Aan de ene kant was er de behoefte om het verhaal zakelijk op te schrijven. Maar aan de andere kant vind ik fictie ook heerlijk. Ik heb dit boek geschreven vanwege het bijzondere, relatief onbekende verhaal. En met een lesbisch hoofd personage; dat ligt toch het dichtst bij mijn eigen leven. Ik kon zo het diepst tot Tommy doordringen."

Ze zeggen nooit 'vuile pot', maar je voelt het wel

Wieringa, zelf ook lesbienne, kent dezelfde problemen als Tommy. Moeite met haar familie in Nederland, moeite met bijvoorbeeld haar vorige werkgever, The Institute of Social Studies. Hier in Nederland heeft de schrijfster ook te kampen gehad met intolerantie en homofobie. "Ze zeggen nooit 'vuile pot' tegen je, maar je voelt het wel", vertelt ze. Als directrice van het Internationaal Informatiecentrum en Archief voor de Vrouwenbeweging (IIAV) strijdt ze voor vrouwenrechten en gelijke rechten voor lesbiennes, homo's en hetero's. "We willen een maatschappij creëren zonder fobieën en haatreflexen."

Homohaat en islamofobie zijn uitingen van hetzelfde

Wieringa noemt intolerantie het gif van de Nederlandse samenleving. "Homohaat en islamofobie zijn uitingen van dezelfde intolerantie", legt ze uit. "We moeten diversiteit juist als kracht zien. De maatschappij is onecht als je alle verschillende talenten negeert." Ze noemt Marokkaanse jongeren als voorbeeld. "Zij zetten hun talenten alleen in tégen de maatschappij. Dat kan ook niet anders. Als je mensen naar de rand van de samenleving verbant, hoe kunnen ze dan hun beste kant laten zien? We moeten de haat naar lesbiennes en homo's voorkomen, maar ook die naar moslims."
Zelf is Wieringa ook moslim, sinds 2003. "Ik heb de islam geaccepteerd voor mijn partner. Mijn vrouw komt ook uit Indonesië en voor haar veiligheid houden we onze relatie en ons huwelijk geheim voor de buitenwereld daar. Enkel haar familie weet het. Sommigen weten het wel, sommigen niet. Anderen geven er de voorkeur aan niets te vragen. Zolang ze er maar geen label op hoeven te plakken, hoeven ze er ook niet over na te denken. Dat is datzelfde zwijgen als in mijn boek." Saskia Wieringa groeide op in een calvinistisch gezin en dat beviel haar maar niets. "Ik heb een lange zoektocht naar spiritualiteit gehad. Spiritualiteit is hetzelfde als liefde en liefde is kracht. Mijn vrouw heeft een veel duidelijker model van spiritualiteit in de vorm van de islam, voor mij is die veel diffuser." Ze zijn in Nederland getrouwd, in Indonesië dragen ze hun huwelijk minder uit vanwege het verbod op homoseksualiteit, hoewel de islam daar volgens de schrijfster geen problemen mee heeft. Ze merkt het aan haar vrouw, hoe zij met de islam en hun huwelijk omgaat. "Religie is voor haar liefde en dat is het voor mij ook. Ze vindt mij haar gift van Allah, uit naam van onze liefde. En dat verbindt ons."

Wieringa's vrouw, die ze overigens slechts enkele keren per jaar fysiek ontmoet, moedigt haar aan in haar werk. "Ze is heel trots, maar ook een beetje bezorgd", zegt de eveneens trotse schrijfster. "Dit is mijn meestomvattende werk. Ik ben er heel blij mee. Ik heb al plannen voor een volgend boek, dat zal gaan over de geschiedenis van de butch/femme-relaties in Indonesië. Maar ik zal nu even geen roman schrijven. De combinatie van mijn baan als directrice en mijn werk als schrijfster is zwaar: het ene is een heel andere energie dan het andere. Bij het schrijven moet ik me helemaal in de juiste sfeer inleven."
Doordeweeks is haar leven in Amsterdam, bij het IIAV. In de weekends is ze te vinden in Den Haag, waar ze haar werk als schrijfster verricht. "Als die weekends onderbroken worden, word ik ongelukkig. En dan ben ik ook niet te genieten", zegt ze lachend. Ze laat het schrijfwerk nu even voor wat het is. Eerst gaat ze op vakantie. Naar Indonesië natuurlijk.

Interview uit Gay Krant nr 591, februari 2008

Over Saskia Wieringa

Het Krokodillengat online bestellen bij LaVita Publishing

Het Krokodillengat online bestellen bij boekhandel De Feeks

< interview Anja de Crom - Zij aan Zij, nr 1 2007: 'Voor mij had niemand anders de hoofdpersoon kunnen zijn'