Interview Adriënne Nijssen: 'Lesbisch boegbeeld? Ik zou mezelf niet zo noemen, nee.'

Adriënne Nijssen werd geboren in het Brabantse dorp Standdaarbuiten, als derde kind van een arbeidersgezin. In het gezin werd lezen gezien als nietsdoen, dus grootschalig en zorgeloos genietend lezen begon ze pas te doen toen ze op haar achttiende op kamers ging.
Eind jaren negentig volgde Adriënne de schrijversvakschool, om vervolgens eindelijk 'echt' te gaan schrijven. Inmiddels heeft ze maar liefst vier boeken op haar naam staan, en nu is daar een vijfde bijgekomen: de roman Gewaagd. Lesbischlezen.nl sprak met Adriënne over haar nieuwe boek, en meer: 'Als je relatie goed is, kan er echt niemand tussenkomen, daarvan ben ik nog steeds heilig overtuigd.'

Tekst: Coen van der Ham | Foto's: Rogier Bos

Gewaagd
In Gewaagd besluiten vier vriendinnen na een met alcohol doordrenkte avond op zeer creatieve wijze met hun relaties aan de slag te gaan, met alle gevolgen van dien. 'In grote lijnen gaat het boek over trouw en ontrouw,' vertelt Adriënne. 'Aan je partner, maar ook aan jezelf. Vind ik haar nog leuk genoeg? Is het nog geven en nemen? Zijn we nog minnares en vriendin of zijn we meer zussen geworden? En zo ja, wil ik dat? Weegt het comfort van een langdurige relatie op tegen het gemis van lichamelijke intimiteit?' Volgens Adriënne is dit een thema dat zeker leeft: 'In elk geval onder de vrouwen die ik ontmoet. Ik heb geen idee of ontrouw meer voorkomt in lesbische relaties dan in heterorelaties, maar feit is wel dat vrouwen over het algemeen meer praten over dit soort gevoelens. Heterovrouwen net zo goed, maar zij bespreken dit niet met hun partners, wat lesbo's wel doen.'

Personage Ketie, een van de vier vriendinnen uit Gewaagd, lijkt enigszins verbitterd over het lesbische circuit en het bijbehorende stuivertje wisselen. Dat is niet autobiografisch, zegt Adriënne: 'Persoonlijk ben ik er eigenlijk nooit mee geconfronteerd, maar ik heb het genoeg zien gebeuren. Een aantal vrouwen heeft me verteld dat hun relatie kapot ging op deze manier, soms meerdere relaties. Ketie verwoordt dus zeer zeker niet mijn eigen mening. Ik geloof er zelf namelijk nog altijd heilig in dat wanneer je relatie goed is, er niemand tussen kan komen.'

Schrijven
Adriënne heeft geen speciale schrijfstrategie, meestal ontstaat de rode draad van een verhaal met een enkele zin of alinea over het onderwerp dat ze wil behandelen. Vervolgens laat ze het verhaal een tijdje rijpen in haar hoofd, tot de grote lijnen duidelijk worden. 'En dan komen van lieverlee de woorden op papier, de details bedenk ik per hoofdstuk.'
Adriënne noemt zichzelf geen schrijver die per se een bepaald aantal woorden per dag wil schrijven: 'Soms schrijf ik zevenduizend woorden op één dag, soms schrijf ik dagenlang niet. Dat wil niet zeggen dat ik dan niet met het boek bezig ben: meestal denk ik dan na over de details terwijl ik iets anders doe. Bij dit boek is het niet veel anders gegaan dan de bij de vorige boeken.' Het enige verschil is het taalgebruik, legt ze uit: 'In mijn vorige boeken heb ik weinig woorden gebruikt die ik zelf in het dagelijks leven ook niet gebruik. Waarschijnlijk vanuit het onbewuste idee dat lezers de hoofdpersoon vaak verwarren met de auteur, wat natuurlijk helemaal niet zo hoeft te zijn. In dit boek zag ik een kans om ook eens een ander stemgeluid te laten horen. Er zijn immers vier hoofdpersonen, en ik kan niet met alle vier verward worden. Ik heb erg genoten van de vrijheid die me dat gaf.' Dat werd overigens soms wel ingewikkeld: 'Ik moest vaak terugkijken wie ik wat had laten vertellen. De verhaallijn moest immers wel eenduidig zijn.'

De schrijfster verwerkt vaak autobiografische elementen in haar boeken, iets dat volgens haar voor schrijvers onvermijdelijk is. Zo verwerkte ze de dood van een partner in haar roman Dansen op de waterlijn. 'Het hoeft natuurlijk niet altijd zo schokkend te zijn. Zo heb ik in Noem mij maar Maud mijn reizen naar Canada en Denemarken verwerkt: de plaatsen waar Yvonne komt, daar ben ik ook geweest. Waar ik me het meest gelukkig voelde, voelde zij zich ook thuis. Het verlies van een heterovriendin, dat is mij ook overkomen.
Gewaagd staat in die zin dus verder van me af. Maar ook daar zullen best wel kleine elementjes inzitten. Er komt een schrijfster in voor die doodzenuwachtig is als ze voor de eerste keer iets voorleest uit eigen werk. Hoewel ik daar zelf nu geen last meer van heb, is dat zeker iets dat je autobiografisch zou kunnen noemen. En als ik Gewaagd opnieuw zou lezen, vind ik vast nog meer dingen.'

Lesbisch zijn
Adriënne ontdekte dat ze lesbisch is doordat ze verliefd werd op een vrouw en deed daar niet moeilijk over: 'Ik heb niet lang gewacht om uit de kast te komen, ik ben altijd al een beetje bang geweest in het donker. Ramen en deuren open dus! Daarna reageerde ik op een advertentie in Zij aan Zij, want het COC West-Brabant was vooral een mannenaangelegenheid. De vrouw achter die advertentie, nog altijd een van mijn beste vriendinnen, nam me mee naar Groep 7152. Toen daar vrijwilligers nodig bleken voor Amarant, hun magazine, ben ik daar mijn schrijfcarrière begonnen. Ik schrijf trouwens nog altijd voor Amarant, elk kwartaal verschijnt er onder het pseudoniem Anne Keen een kortverhaal van mijn hand.'

Met Groep 7152 zet Adriënne zich in voor de lesbische gemeenschap: ze is secretaris van de landelijke vereniging en voorzitter van de regio Utrecht: 'Ja, ik vind het belangrijk om een ontmoetingsplaats te creëren voor vrouwen boven de vijfendertig, die wellicht op latere leeftijd ontdekken dat ze lesbisch zijn of die dit al hun hele leven weten, maar hun partner om wat voor reden dan ook verloren hebben en inmiddels te "oud" zijn geworden voor het "normale" uitgaanscircuit.'

Maar ook met haar boeken draagt Adriënne haar steentje bij. 'Lesbisch boegbeeld? Ik zou mezelf niet zo noemen, nee. Maar misschien is het wel degelijk een van de redenen dat ik ben gaan schrijven voor lesbische en biseksuele vrouwen. Niet zozeer om een boegbeeld te zijn, maar veeleer om iets terug doen voor de lesbische gemeenschap, als dank voor het warme bad waarin ik me kon en kan onderdompelen.'
Zelf ondervond Adriënne weinig problemen toen ze ontdekte dat ze lesbisch was, maar ze wilde er wel over lezen. 'En dat kon niet, er waren nauwelijks lesbische boeken. Ik heb geprobeerd daar wat verandering in te brengen en inmiddels weet ik dat mijn boeken voor een aantal vrouwen iets betekend hebben of nog betekenen,' vertelt ze. 'Als er op Roze Zaterdag een meisje van 24 naar me toekomt en vertelt dat een van mijn boeken haar leven veranderd heeft, dan weet ik weer waar ik het voor doe. En als anderen dat een boegbeeld willen noemen, dan mag dat.'

Beschrijving Gewaagd

Over Adriënne Nijssen