Interview Gaea Schoeters en Trui Hanoulle over Meisjes, moslims en motoren: "Vanaf Iran liep het als een trein"

Meisjes, moslims en motoren

Twee vrouwen. Twee motoren. Een 30.000 kilometer lange reis door Turkije, Iran, Centraal-Azië en Arabië. Daarover gaat Meisjes, moslims en motoren, het boek dat Gaea Schoeters (°1976) en Trui Hanoulle (°1960) maakten over hun zeven maanden durende reis door moslimlanden. Met hun reis volgden de Belgische dames gedeeltelijk het spoor van Annemarie Schwarzenbach en Ella Maillart, twee Zwitserse schrijfsters die in 1939 met de auto naar Afghanistan reden (verfilmd als Die Reise nach Kafiristan, zie de trailer onder dit artikel).

Tekst: Anja de Crom | Beeld: Trui Hanoulle & Gaea Schoeters

Het idee voor het boek ontstond pas toen Gaea en Trui al lang en breed weer thuis waren. "En zelfs toen was het niet echt een plan," zegt Gaea. "Het was meer dat we dachten: misschien hebben we toch wel een verhaal, kunnen we dingen vertellen die niet zo voor de hand liggen. Het komt niet echt vaak voor dat twee vrouwen samen door die landen reizen." Trui en Gaea benaderden een aantal uitgevers en kregen de week daarna al vier positieve reacties, waarvan twee contracten. Trui is grafisch ontwerper en wilde graag zelf de vormgeving en de beeldredactie doen, dus ze kozen voor een uitgever die hen volledig carte blanche gaf. "Andere uitgevers wilden uit principe niet dat ik het zou doen. Niet omdat ze dachten dat ik het niet zou kunnen," haast Trui zich te zeggen, "maar omdat ze slechte ervaringen hadden met auteurs die het zelf deden. Ik ben vast niet de beste ontwerper ter wereld, maar bij dit boek hadden we echt het gevoel dat het beter zou worden als we het helemaal zelf deden. Die andere uitgevers moesten achteraf trouwens toch toegeven dat het heel mooi geworden is."

(© Trui Hanoulle en Gaea Schoeters)

Blog & boek
De periode van idee tot productie nam in totaal een maand of acht in beslag, langer dan de hele reis duurde. "Ons sociale leven lag volledig stil," zegt Trui, "maar dat hebben we ruimschoots goedgemaakt met een groot feest."
Uitgangspunt waren in eerste instantie de blogs die het tweetal onderweg schreef voor een Belgisch tijdschrift. "Die gebruikten we alleen als rode draad," zegt Gaea. "Blogs zijn een heel ander medium, die geven een indruk die je op dat moment hebt. Als je na een paar maanden terugkijkt, zie je veel meer verbanden." Gaea had, toen het contract eenmaal getekend was, helemaal geen zin om eraan te beginnen: "Schrijven is mijn vak. Ik lees en schrijf voornamelijk fictie, en dit was non-fictie. Ik zag het echt als een opdracht, als werk." Trui: "Toen zei ik: 'Doe het niet met de blogs, maar begin bij nul'." Nóg meer werk, dacht Gaea. "Maar uiteindelijk bleek dat de trigger," glundert Trui. "Vanaf Iran liep het als een trein."

(© Trui Hanoulle en Gaea Schoeters)

Herkenning & verrassing
Het eindresultaat is een hybride mix geworden, zegt Gaea: "Het is een stoer avontuur, een reisverhaal, een journalistiek verslag, het vertelt iets over ons, het is het verhaal van Schwarzenbach en Maillart én een motorverhaal, verschillende verhalen door elkaar." Dat zie je ook aan de layout, vult Trui aan: "En aan het publiek dat op dit boek afkomt. Dat is zo divers, dat hou je niet voor mogelijk." Ze hadden verwacht dat het een jongensboek zou worden, of in elk geval een boek voor avontuurlijke dertigers. "Maar om de een of andere reden worden we veel gelezen door moeders, schoonmoeders en mensen die zeggen: 'Ik lees nooit een boek, maar...'," zegt Gaea. "Dat is voor ons heel belangrijk, want we willen een positief verhaal vertellen over moslims, een ander verhaal dan je via de media krijgt. Je kunt zo'n verhaal vertellen aan links-progressieve dertigers, maar die kennen het al." De boodschap van het boek? Dat gewone moslims precies hetzelfde zijn als wij. "Zij proberen ook een normaal en gelukkig leven op te bouwen," zegt Trui. "We willen niet vertellen hoe Iran in elkaar zit, maar wel wat de gemiddelde Iraanse vrouw tussen twee en vier 's middags doet," verduidelijkt Gaea. "Het toffe is dat we daar precies de reacties op krijgen die we voor ogen hadden. Mensen die veel reizen, herkennen onze verhalen en voor veel andere mensen is het heel verrassend: dus je komt midden in de nacht aan, je klopt op de deur bij mensen die je niet kent en je mag daar logeren? Dat kán?"

(© Trui Hanoulle en Gaea Schoeters)

Mannen & vrouwen
Een reisgids is Meisjes, moslims en motoren zeker niet. "Je vindt er geen informatie in van plekken die je moet bezoeken," zegt Gaea. "Wel heel veel sfeer, en verder vooral ontmoetingen, vaak heel toevallige of banale. We zijn niet als journalist op zoek gegaan naar interessante vrouwen in Iran, we hebben het leven laten zien zoals het is." "Maar we kregen wel een aantal mooie ontmoetingen cadeau," zegt Trui. "De tweede keer in Iran kwamen we een paar heel interessante vrouwen tegen, in Jemen ontmoetten we Harm van Atteveld, een interessante radiojournalist van de VPRO. Dat geeft een plus aan het land, een beeld van binnenuit. In Kirgizstan en Tadzjikistan wonen minder mensen, dat zie je ook terug in het boek: dan wordt het meer beschouwing en reflectie."
Met mensen in contact komen in een moslimmaatschappij, voor Gaea en Trui was het geen enkel probleem. "Als je met een motor reist, denken mannen dat je een man bent," zegt Gaea. "Tegen de tijd dat je je helm afzet, is het eerste contact al gelegd, dus praten ze wel met je. En omdat je een vrouw bent, heb je ook contact met vrouwen, dus we hadden een dubbele toegang." Volgens Trui, die voor de derde keer een overlandreis door dit deel van de wereld maakte, is niets gemakkelijker dan als vrouw door moslimlanden te reizen: "Je hebt een vrouwenwereld en een mannenwereld, en als rondreizende westerse vrouw heb je toegang tot beide werelden. Dat maakt het heel boeiend."

Lesbisch & lesbisch
Op reis volgden Gaea en Trui gedeeltelijk het verhaal van Schwarzenbach en Maillart en in het boek vergelijken ze hun reis met die van de Zwitserse vrouwen, die volgens Gaea vrijwel zeker een stel waren: "Officieel niet, maar Schwarzenbach (die getrouwd was met een diplomaat) was een enorme womanizer die zo'n beetje half lesbisch Europa had versierd. En Maillart is haar hele leven officieel single geweest. Het kan bijna niet anders of ze waren een koppel. Zij hadden, net als wij, ook foto's van hun 'mannen' mee.
Heel veel dingen die zij onderweg meemaakten, kwamen wij ook tegen. Er is dus nog niet zo veel veranderd." Om meer te weten te komen over het leven van Schwarzenbach en Maillart bezochten Trui en Gaea het fotoarchief van Maillart in Lausanne, Zwitserland. Daar viel hen iets op: "Ze zijn zeven maanden samen op reis geweest, maar er zijn helemaal geen foto's waar ze samen op staan," zegt Trui, "en ze hadden ook geen foto's van elkaar. Dat is heel raar." Gaea heeft daar wel een verklaring voor: "Schwarzenbach is jong gestorven en haar moeder heeft alles wat ook maar enigszins lesbisch was
verbrand. Maillart is 94 geworden, die heeft zelf orde op zaken gesteld. In een archief zie je meer aan de gaten die er zijn, dan aan wat er wel is. Wij denken dat er een behoorlijk passionele ruzie geweest is, en toen was het over." De verhalen van Schwarzenbach en Maillart zijn heel boeiend om te lezen, vindt Trui: "Ze leidden een leven als in een sprookje. Schwarzenbach kwam uit een rijke familie en Maillart was Olympisch kampioene zeilen en deed aan bergbeklimmen, zij was supersportief en heeft een voettocht ondernomen van Beijing naar Gilgit in Pakistan, een reis die niemand ooit meer overgedaan heeft. Het is fantastisch om daarover te lezen."

Een boek over twee lesbische vrouwen die samen door landen als Iran reizen (waar ze één keer 'ontmaskerd' worden), dat levert gegarandeerd veel publiciteit op. "Dat wij een koppel zijn is in interviews meestal geen issue," zegt Gaea. "Dat we vróúwen zijn die door Iran gingen reizen wel. Mensen denken dat de hel daar elk moment kan losbreken en dat het een terroristenstaat is, maar Iran heeft van alle landen die we gezien hebben het minste talent om een terroristenstaat te zijn. Dat zit niet in de volksaard. Voor vrouwen is Iran een paradijs om in te reizen." "Het is een fascinerend land," zegt Trui. "Heel contradictorisch, schijnheilig, hypocriet." Gaea lacht: "Het lijkt erg op België, eigenlijk. Iedereen loopt overal de kantjes vanaf." Serieus: "Al zijn de straffen op nét buiten de lijntjes lopen wel een stuk hoger."

(© Trui Hanoulle en Gaea Schoeters)

Frieten & reflectie
Hun eigen favoriete stukken uit het boek zijn juist níét de 'echte' reisverslagen. Trui's favoriet: "Het stuk over de frieten die we aten in Sana (Jemen), die waren lekkerder dan in België." "Dat ik ziek werd in Tadzjikistan, waardoor we strandden in een dorpje met vijftig inwoners waar we vier dagen vastzaten," zegt Gaea. "Er gebeurde helemaal niets, en dan gebeurt er tegelijk heel veel in je hoofd, net als toen we Europa uit reden, de landschappen leger werden en er niets meer was. Dan ga je nadenken en je dingen herinneren die je al heel lang vergeten was. Mensen van vroeger, ruzies van vroeger, er vindt in je hoofd een opruimproces plaats. Heel fascinerend. Wat er met mij gebeurde door die reis, dat vond ik interessanter dan het reisverslag. Ik ben niet gemaakt om feiten te schrijven of politieke analyses te maken. Ik heb verteld hoe het voor mij voelde en wat het met mij deed. Niet dat het allemaal persoonlijk is, maar het is ook geen feitelijke informatie. Het is een verhaal." "En ik heb geprobeerd om in het beeld dingen te laten zien die in de tekst niet terugkwamen," vertelt Trui. "Ik ben op zoek gegaan naar boeken of verslagen die zo'n beeld gaven als wij voor ogen hadden, maar ik kon die niet vinden. Ik ben best trots dat wij dat wél gemaakt hebben."

Van Gaea hoef je het boek niet te kopen: "Ga maar gewoon zelf op reis, dan krijg je een beeld van wat je gewoonlijk niet ziet: heel gewone mensen die op een heel gewone manier proberen gelukkig te zijn. Dit boek geeft je zin om te gaan en om het zelf mee te maken. En het stelt je gerust: iedereen kan het doen, als je het besluit maar neemt."

Meer over Meisjes, moslims en motoren

Filmpje: Trui rijdt verkeerd bij Turumtai Kul in Tadzjikistan

Trailer Die Reise nach Kafiristan

_

(DVD nog beperkt te koop bij sommige homoboekhandels)

Meer lezen over en van Annemarie Schwarzenbach & Ella Maillart?

Unsterbliches Blau. Reisen nach Afghanistan / Bleu Immortel. - Voyages en Afghanistan
Bouvier, N., Maillart, E. & Schwarzenbach, A. (2003)
Genève: Éd. Zoé / Zürich: Scheidegger & Spiess AG
L’usage du monde
Bouvier, N. (2001)
Paris: Éditions Payot & Rivages
Oasis interdites. Du Pékin au Cachemire. Une femme à travers l’Asie centrale en 1935
Maillart, E. (1989)
Genève: Éditions Payot
Sur les routes de l’orient - Photographies choisies et présentées par Daniel Girardin
Maillart, E. (2003)
Lausanne: Musée de l’Élysée, Musée Olympique, Actes Sud
The Cruel Way
Maillart, E. (1986)
Boston: Beacon Press
Toerkestan solo (een van de weinige boeken van Maillart in het Nederlands vertaald)
Maillart, E. (1990)
Houten: Het Wereldvenster
Annemarie Schwarzenbach ou le mal d’Europe
Miermont, D.L. (2004)
Paris: Éditions Payot & Rivages
Annemarie S. ou les fuites éperdues
Moeschler, V. (2006)
Lausanne: Éditions L’Age d’Homme
Où est la terre des promesses ? Avec Ella Maillart en Afghanistan (1939-1940)
Schwarzenbach, A. (2004)
Paris: Petite Bibliothèque Payot
Auf der Schwelle des Fremden. Das Leben der Annemarie Schwarzenbach
Schwarzenbach, Al. (2008)
München: Collection Rolf Heyne GmbH & Co KG

• < interview Ali Smith - Sanne Bloem - "Andere dingen zijn altijd mogelijk"
• interview Annemiek Onstenk - GK magazine: 'Ik wilde op zoek naar de echte Annemarie Grewel' >