Psst, heb je vijfduizend euro voor me?

Stel, een wildvreemde vrouw vraagt jou of je vijf- tot tienduizend euro wil investeren in haar project. Of je het geld ooit terugkrijgt, dat weet ze niet. Hoe groot is de kans dat je nee zegt?

Precies, heel groot. Toch reageert de vrouw verontwaardigd op jouw 'nee'. Ze heeft je net een fantastische kans geboden en jij weigert haar geld te geven, terwijl haar partner, familie en vrienden heilig in haar geloven! Ze vindt het belachelijk, ze vindt jou belachelijk, je weet niet wat je afslaat, je hebt nergens verstand van en je zult er nog spijt van krijgen.

Ongeloofwaardig? Nee hoor. Dat is namelijk precies wat er gebeurt als jij je manuscript inlevert bij een uitgever: je vraagt of iemand vele duizenden euro's in jouw boek wil stoppen. De uitgever moet je manuscript lezen en het eventueel door andere mensen laten beoordelen, een redacteur moet met je tekst aan het werk, een fotograaf moet foto's maken voor de cover, het boek moet vormgegeven en gedrukt worden. En als het dan eenmaal gedrukt is, moet de uitgever een aanzienlijk bedrag steken in PR en marketing.

Alles bij elkaar kost een boek dus, afhankelijk van de hoeveelheid werk en de oplage, zo'n vijf- tot tienduizend euro, nog voor er ook maar één exemplaar van gedrukt is. Of dat geld ooit terugkomt? Wie het weet mag het zeggen. Het is dus niet zo gek dat uitgevers liever geen risico nemen. De uitgever weet als geen ander wat zijn of haar doelgroep wil lezen, wat voor soort boeken goed lopen en wat geen schijn van kans maakt. Het is dan ook van belang om jouw manuscript met de juiste uitgever te matchen. Heb je een romantisch niemendalletje geschreven? Dan heeft het weinig zin om je manuscript naar een uitgeverij van literaire zwaargewichten te sturen. Poëzie stuur je niet naar een uitgeverij die uitsluitend proza uitgeeft. Non-fictie stuur je niet naar een fictie-uitgeverij en kinderboeken niet naar een uitgeverij van boeken voor volwassenen. Dat is schieten met hagel, en hoe minder jouw manuscript met het aanbod van de uitgever matcht, hoe groter de kans dat al je moeite voor niks is.

Voor je jouw product, het manuscript dus, opstuurt, moet je zorgen dat het er piekfijn uitziet. Een paar foutjes kan een uitgever nog wel door de vingers zien, maar een slordig manuscript gaat al heel snel retour afzender (als je een retourenvelop bijgesloten hebt tenminste, anders gaat het linea recta de oudpapierbak in). Tips om je manuscript netjes af te werken vind je hier.
Je manuscript kan er nog zo goed uitzien, de kans is groot dat het niet wordt uitgegeven. Als je serieuze ambities hebt, kan het slim zijn om – als de eerste teleurstelling is gezakt – te vragen waarom het is afgewezen. Voor een afwijzing kunnen tientallen redenen zijn. Misschien past je manuscript niet in het fonds; dan is er blijkbaar een mismatch. Vraag in dat geval wat de uitgever vond van je schrijftechniek, de verhaallijn, de geloofwaardigheid van het verhaal, je schrijfstijl; dan weet je waar die mismatch zit en dan weet je ook wat je aan je manuscript zou kunnen verbeteren. Ga niet in discussie. Of je het er wel of niet mee eens bent is namelijk niet aan de orde. Laat de uitgever vertellen waarom jouw boek niet bij die uitgeverij wordt uitgegeven.

Als je het geluk hebt dat een uitgever wel iets ziet in je schrijfstijl of het onderwerp maar niet in het verhaal zoals het er ligt, luister dan naar wat hij of zij te zeggen heeft – ook als de uitgever vindt dat je verhaallijnen moet aanpassen, personages moet schrappen of zelfs het einde van je boek moet veranderen. Kill your darlings heet dat in vaktermen. Natuurlijk hoef je je niet het hele boek te laten dicteren (dan kan de uitgever beter zelf schrijver worden), maar je kunt op z'n minst overwegen om met de suggesties van de uitgever aan de slag te gaan. Of niet: dan kun je altijd nog op zoek naar een uitgever die toevallig wél iets ziet in dat einde, die verhaallijn, die personages. De keus is aan jou. Hou in elk geval altijd voor ogen dat een manuscript opsturen betekent dat je iemand vraagt om heel veel geld.

• < Schrijftips